Rouw na abortus en ruimte voor erkenning 

Voor sommige vrouwen en hun partners eindigt een abortus niet op de dag van de ingreep. Hoewel velen na een abortus opluchting ervaren, kunnen anderen gevoelens tegenkomen zoals verdriet, gemis, twijfel, boosheid, schaamte, schuld of verwarring.  

Uit onderzoek blijkt dat rouw voorkomt na zowel een natuurlijk verlies, zoals een miskraam of stilgeboorte, als na een abortus. De kans op intensere rouwreacties na abortus lijkt groter wanneer een zwangerschap gewenst was, wanneer iemand zich onder druk gezet voelde om voor abortus te kiezen of wanneer de beslissing in strijd voelde met persoonlijke waarden en overtuigingen. Ook zelfveroordeling blijkt een belangrijke risicofactor te zijn voor langdurige of ingewikkelde rouwreacties. 

Wanneer een abortus plaatsvindt na een gewenste zwangerschap of wanneer iemand zich gedwongen heeft gevoeld tot de keuze, kan het verdriet vergelijkbaar zijn met het verlies van een dierbare. Toch wordt dit verdriet door de omgeving vaak onderschat of niet herkend. Juist daarom zijn begrip, erkenning en sociale steun van groot belang. 

Hechting en verlies 

Binnen de rouwpsychologie wordt rouw vaak gezien als een reactie op het verlies van een belangrijke hechtingsband. Deze visie is gebaseerd op de hechtingstheorie van John Bowlby. Onderzoek laat zien dat er tijdens een zwangerschap vaak al een emotionele verbinding ontstaat tussen moeder en ongeboren kind. Dit wordt ook wel maternal attachment genoemd. Momenten die deze verbondenheid kunnen versterken zijn bijvoorbeeld: het verlangen naar of plannen van een zwangerschap; de positieve zwangerschapstest; het accepteren van de zwangerschap; het zien van een echo en het voelen bewegen van de baby. Vaak zijn er al veel gedachten, verwachtingen en gevoelens ontstaan voordat een zwangerschap eindigt. Daarom gaat het verlies niet alleen over de zwangerschap zelf, maar soms ook over een toekomstbeeld, een ouderrol, een droom of een diep gevoelde verbinding. Over het algemeen geldt dat hoe sterker de emotionele band werd ervaren, hoe groter de kans is op een intens rouwproces. 

Waarom rouw na abortus ingewikkeld is  

Wat rouw na abortus voor sommige mensen extra moeilijk maakt, is dat de betekenis van het verlies vaak grotendeels onzichtbaar blijft voor anderen. De zwangerschap was misschien nauwelijks bekend, er zijn weinig gedeelde herinneringen en de omgeving weet vaak niet hoe zij moet reageren. Daardoor kunnen vrouwen en partners zich alleen voelen met hun gevoelens. Soms ervaren zij dat hun verdriet niet wordt begrepen of dat er geen ruimte voor is. Terwijl onderzoek juist laat zien dat erkenning en steun belangrijke factoren zijn in een gezond rouwproces. 

Daarnaast neemt abortus maatschappelijk gezien een bijzondere plaats in. Het bevindt zich als het ware tussen rituelen van geboorte en overlijden in. Daardoor ontbreekt vaak een duidelijk sociaal kader om stil te staan bij wat er is gebeurd. Voor sommige mensen maakt dit het moeilijker om hun verlies een plek te geven. 

De kracht van erkenning en rituelen 

Sociale acceptatie van rouw, door middel van rituelen, bevordert het rouwproces. Rituelen maken een ervaring zichtbaar en geven de omgeving de mogelijkheid zelf interpretatie te geven aan een gebeurtenis. Hiermee wordt het verdriet meer als legaal gezien en erkend. Voorbeelden van rituelen zijn: het schrijven van een brief of gedicht; het geven van een naam aan het ongeboren kind; het houden van een (symbolische) begrafenis; het maken van een kunstwerk; het planten van een boom of bloem; het creëren van een persoonlijk herdenkingsmoment. 

Niet iedereen heeft behoefte aan dergelijke rituelen, en dat is ook helemaal goed. Er bestaat geen juiste of verkeerde manier om met een abortuservaring om te gaan. Het belangrijkste is dat er ruimte en erkenning is voor wat iemand werkelijk voelt. 

Stèphanie Bergman-Agteres 

Medisch antropoloog